Հայ քրիստոնեական ավանդությունը պատմում է Հռիփսիմեի՝ երիտասարդ կնոջ մասին, որի հավատարմությունը չսասանվեց անգամ կայսերական իշխանության առջև։

Ըստ լեգենդի՝ Հռոմի կայսր Դիոկղետիանոսը՝ քրիստոնյաների դաժան հալածողը, ցանկանում էր հարսնացու ընտրել։ Նա նկարիչներ ուղարկեց իր կայսրության տարբեր վայրեր՝ իրեն բերելու ամենագեղեցիկ կանանց դիմանկարները։

Շուտով նա տեղեկացավ Հռիփսիմեի՝ Հռոմում կրոնական համայնքում ապրող երիտասարդ քրիստոնյա կնոջ մասին։ Տեսնելով նրա դիմանկարը՝ կայսրը հրամայեց նախապատրաստվել իրենց հարսանիքին։

Սակայն Հռիփսիմեն իր կյանքը նվիրել էր Քրիստոսին և կուսության ուխտ էր տվել։ Կայսեր ցանկությանը ենթարկվելու փոխարեն նա երեսունվեց միանձնուհիների հետ փախավ Հռոմից։

Նրանց ճանապարհը տարավ Ալեքսանդրիա, ապա՝ Երուսաղեմ։ Սուրբ Երկրից, ավանդության համաձայն՝ Սուրբ Կույս Մարիամի առաջնորդությամբ, նրանք շարունակեցին ճանապարհը դեպի Հայաստան։ Հասնելով Վաղարշապատ՝ ապաստան գտան քաղաքի այգիներում և ապրուստ էին վաստակում մանվածք մանելով ու ուլունքաշարեր պատրաստելով։

Սակայն Դիոկղետիանոսը չէր հրաժարվել իր հետապնդումից։ Նա նամակ ուղարկեց Հայաստանի Տրդատ թագավորին՝ պահանջելով գտնել կանանց։ Մյուսները պետք է մահապատժի ենթարկվեին, իսկ Հռիփսիմեն պետք է վերադարձվեր իրեն։

Շուտով պահակները շրջապատեցին նրանց ապաստանը։ Պալատականները, ազնվականներն ու քաղաքի բնակիչները հավաքվեցին տեսնելու այն երիտասարդ կնոջը, որի գեղեցկությունը գրավել էր կայսեր ուշադրությունը։

Տրդատը ծառաներ ուղարկեց ոսկեզօծ պատգարակով՝ Հռիփսիմեին պալատ բերելու համար։ Երբ նա հրաժարվեց գնալ, նրան ուժով տարան։

Հռիփսիմեին տեսնելով՝ թագավորը որոշեց նրան իրենը դարձնել։ Նա փորձեց բռնությամբ տիրանալ նրան, սակայն, ինչպես պատմում է ավանդությունը, Աստված Հռիփսիմեին ուժ տվեց դիմադրելու։ Նա ազատվեց թագավորի ձեռքից՝ պոկելով նրա թագն ու արքայական հանդերձները և նրան ուժասպառ թողնելով հատակին։ Այնուհետև Հռիփսիմեն անվախ անցավ ապշած պալատականների կողքով և վերադարձավ իր ընկերուհիների մոտ։

Սակայն նրա փրկությունը անվտանգություն չբերեց։ Պահակներն ու դահիճները եկան կանանց հետևից։ Հռիփսիմեն և նրա հոգևոր քույրերը մահվան դատապարտվեցին՝ չհնազանդվելու և քրիստոնեական հավատքին հավատարիմ մնալու համար։

Ավանդությունը շարունակվում է Տրդատ թագավորի հիվանդության, ապաշխարության և վերջնական դարձի պատմությամբ՝ դեպի այն հավատը, որը նա մինչ այդ հալածել էր։

Հռիփսիմեի հիշատակը պահպանվեց դարերի ընթացքում։ Այսօր Վաղարշապատի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին կրում է նրա անունը։ Մինչև մեր օրերը պահպանված եկեղեցին թվագրվում է մ.թ. 618 թվականին՝ լեգենդում նկարագրված իրադարձություններից դարեր անց։

Նրա պատմության հիմքում երիտասարդ կնոջ վճռականությունն է՝ հավատարիմ մնալու իր հավատքին նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա կանգնած էր կայսրերի և թագավորների իշխանության դեմ։