Հայկական մի լեգենդ պատմում է, թե ինչպես գիտուն վանականը, հրեշտակի նախազգուշացումն ու մի պարզ կլոր գավաթ օգնեցին համայնքին հաղթահարել յոթ տարվա երաշտը։

Անօրինության և անորոշության ժամանակներում Մխիթարը, որը հայտնի էր «Անմորուս» անունով, դարձավ ազնվության և հաստատակամության օրինակ։ Նա վարդապետ էր՝ գիտուն վանական, որին հարգում էին իր ազնվության, ուղղամտության և լայն գիտելիքների համար։ Հայ իշխանները նրան սիրով ընդունում էին իրենց տներում, իսկ հասարակ մարդիկ փնտրում էին նրա ընկերակցությունն ու խորհուրդը։

Սակայն նա կորցրեց Աղվանից կաթողիկոսի բարեհաճությունը և տեղափոխվեց հնագույն Գետիկի վանք։ Հետագայում նրա գործունեությունը սերտորեն կապվեց Նոր Գետիկի հետ, որտեղ զարգանում էին ուսումը և արհեստները, իսկ վանքը վերածվում էր կարևոր հոգևոր կենտրոնի։

Մխիթարի գործունեության համբավը տարածվեց հեռուն։ Չնայած շրջակա երկրները ցնցող պատերազմներին՝ հեռավոր վայրերից աստվածաբաններ և փիլիսոփաներ էին գալիս նրան հանդիպելու։

Տարիներ շարունակ ուսմանը և ծառայությանը նվիրվելուց հետո Մխիթարը սկսեց զգալ, որ եկել է հանգստանալու ժամանակը։ Սակայն մի գիշեր երազում նրան հայտնվեց հրեշտակ։

«Ուշադիր լսիր, Մխիթար,— ասաց հրեշտակը։— Յոթ տարի ձեր բերքն առատ կլինի։ Հացահատիկ պաշարեք, որովհետև դրան հաջորդող յոթ տարիները երաշտ կբերեն»։

«Մարդիկ ճիշտ են,— մտածեց Մխիթարը։— Պետք չէ հեռանալ նախքան քո ժամանակը կգա»։

Հաջորդ յոթ տարիների ընթացքում վանքը հացահատիկ էր հավաքում և պաշարում։ Բերքահավաքից բերքահավաք պաշարներն ավելանում էին։

Այնուհետև անձրևները դադարեցին։

Դաշտերն այլևս բավարար բերք չէին տալիս, և սովը սպառնում էր մարդկանց։ Մխիթարը պատրաստեց կլոր գավաթ, որը կոչվում էր «գուշ», և դրանով չափում էր պահեստավորված հացահատիկը։ Յուրաքանչյուր մարդ ստանում էր հավասար բաժին։

Համբերությամբ և խնամքով տնօրինելով պաշարները՝ նա կարողացավ դրանք պահպանել երաշտի բոլոր յոթ տարիների ընթացքում։ Հացահատիկը բաժանվում էր արդարացիորեն՝ օգնելով համայնքին գոյատևել մինչև դժվար տարիների ավարտը։

Ըստ լեգենդի՝ հենց այս համեստ գավաթն էր, որ Մխիթարին տվեց Գուշ կամ Գոշ անունը։ Նրա պատվին Նոր Գետիկը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Գոշավանք՝ Գոշի վանք։

Այս պատմությունը հիշեցնում է մի գիտնականի մասին, որի իմաստությունը գործնական արտահայտություն ստացավ՝ նախապատրաստվել դժվարություններին և հոգ տանել, որ յուրաքանչյուրն ստանա իր բաժինը։