Գորիսը Հայաստանի հարավի ամենայուրահատուկ քաղաքներից մեկն է։ Այն գտնվում է Սյունիքի մարզում՝ Վարարակ գետի հովտում, շրջապատված Զանգեզուրի լեռներով։ Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից միջինում մոտ 1,385 մետր բարձրության վրա։ Խոր հովիտները, ժայռոտ բլուրներն ու արտասովոր բնական քարային գոյացությունները շրջակա բնապատկերին տալիս են անմիջապես ճանաչելի տեսք։
Ժամանակակից Գորիսը կառուցապատվել է գետի աջ ափին՝ 1870-ական թվականներից։ Ի տարբերություն աստիճանաբար ձևավորված բազմաթիվ հայկական քաղաքների՝ Գորիսի կենտրոնն առանձնանում է կանոնավոր փողոցային հատակագծով և բնորոշ մեկ- ու երկհարկանի քարաշեն տներով։ Կամարակապ դարպասները, պատշգամբներն ու քարե պարիսպները դարձել են քաղաքի ճարտարապետական դիմագծի կարևոր մասը։
Գետի մյուս կողմում գտնվում է Հին Գորիսը՝ Կյորեսը, որը ժամանակակից քաղաքի պատմական նախորդն է։ Այստեղ պահպանվել են ժայռափոր բնակարաններ, ավանդական քարաշեն կառույցներ և հնագույն բնակավայրի հետքեր։ Քարանձավային բնակավայրերը Սյունիքի այս հատվածի առանձնահատկություններից են․ ժամանակին դրանք ամբողջական բնակավայրեր էին, որտեղ մարդիկ ապրել են սերունդներ շարունակ։
Գորիսը նաև հարմար մեկնակետ է Հայաստանի հարավային շրջանները բացահայտելու համար։ Մոտակայքում են Հին Խնձորեսկի քարանձավային բնակավայրը և կախովի կամուրջը, Տաթևի վանքը, Որոտանի կիրճը և Սյունիքի բազմաթիվ պատմական գյուղեր։ Քաղաքում գործում են նաև թանգարաններ և մշակութային կենտրոններ՝ կապված հայ նշանավոր գրողների ու արվեստագետների հետ, այդ թվում՝ Ակսել Բակունցի և Սերո Խանզադյանի։
Հիմնական տեղեկություններ
Մարզ՝ Սյունիքի մարզ
Բարձրություն՝ ծովի մակարդակից մոտ 1,385 մետր
Բնակչություն՝ մոտ 17,113 բնակիչ՝ 2022 թվականի մարդահամարի տվյալներով
Կլիմա՝ լեռնային կլիմա՝ ձյունառատ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ −1.3°C է, հուլիսինը՝ մոտ +19°C, իսկ տարեկան տեղումների քանակը՝ մոտ 500–600 մմ։
Հիմնական տեսարժան վայրեր
Հին Գորիս (Կյորես) քարանձավային բնակավայր
Գորիսի պատմական կենտրոն
Ավանդական քարաշեն տներ և կամարակապ դարպասներ
Գորիսի երկրաբանական թանգարան
Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան
Սերո Խանզադյանի տուն-թանգարան
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի
Մոտակա Հին Խնձորեսկ
Մոտակա Տաթևի վանք
Զանգեզուրի լեռնային բնապատկերներ
Հետաքրքիր փաստեր
Ժամանակակից Գորիսը ձևավորվել է 1870-ական թվականներին, սակայն շրջակա տարածքը բնակեցված է եղել դրանից շատ ավելի վաղ։ Հին Գորիսում պահպանված քարանձավային բնակարաններն ու քարաշեն կառույցները ցույց են տալիս, թե ինչպես են մարդիկ ժամանակին բնակավայրերը հարմարեցրել բնական ժայռոտ տեղանքին։ Գորիսն առանձնանում է նաև իր կանոնավոր փողոցներով և ավանդական քարաշեն ճարտարապետությամբ։ Պատմականորեն քաղաքը գտնվել է Սյունիքով անցնող կարևոր ճանապարհների վրա՝ կապելով Հայաստանի հարավի տարբեր լեռնային բնակավայրերը։
Այցելության լավագույն ժամանակը
Ապրիլ–մայիս — գարնանային թարմ կանաչապատում և մեղմ ջերմաստիճաններ։
Հունիս–սեպտեմբեր — տաք եղանակ և հարմար պայմաններ քաղաքն ու շրջակա լեռները ուսումնասիրելու համար։
Սեպտեմբեր–հոկտեմբեր — հաճելի ջերմաստիճան և աշնանային գույներ։
Ձմեռ — ձյունածածկ լեռնային բնապատկերներ և ավելի հանգիստ մթնոլորտ։