Արենի-1 քարանձավը, որը հայտնի է նաև որպես Թռչունների քարանձավ, Հայաստանի կարևորագույն հնագիտական վայրերից մեկն է։ Այն գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Արենի գյուղի մոտ, Նորավանքի վանական համալիր տանող ճանապարհի սկզբնամասին մոտ։ Արփա գետի հովտի ժայռոտ բնապատկերում թաքնված քարանձավը պահպանել է հազարավոր տարիների վաղեմություն ունեցող մարդկային գործունեության հետքեր։
Արենի-1-ում իրականացված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են բացառիկ լավ պահպանված գտածոներ, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս նախապատմական Հայաստանի բնակիչների կյանքի մասին։ Քարանձավը միջազգային ճանաչում ձեռք բերեց այն բանից հետո, երբ հնագետները հայտնաբերեցին աշխարհի ամենահին հայտնի պահպանված կաշվե կոշիկը, որի տարիքը մոտ 5,500 տարի է։ Դրա բացառիկ պահպանվածությունը հնարավոր է դարձել քարանձավի չոր և կայուն միջավայրի շնորհիվ։
Արենի-1-ը հայտնի է նաև մինչ օրս հայտնաբերված ամենահին հայտնի գինեգործական համալիրով։ Ավելի քան 6,000 տարվա վաղեմություն ունեցող հնագույն գինեգործարանը ներառում էր խաղողի ճզմման հարթակ, խմորման անոթներ, պահեստավորման կարասներ, խաղողի կորիզներ, չորացած խաղող և խաղողի վազի մնացորդներ։ Այս գտածոները բացառիկ վկայություն են այն մասին, որ տարածաշրջանում կազմակերպված գինեգործությամբ զբաղվել են դեռևս պղնձաքարի դարում։
Քարանձավում հայտնաբերված գտածոների թվում են նաև խեցեղեն, գործիքներ, բուսական մնացորդներ և մարդկային թաղումներ, որոնք ցույց են տալիս, որ իր պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում Արենի-1-ը ծառայել է տարբեր նպատակների։ Հնագիտական նյութերի և քարանձավի պահպանության բացառիկ պայմանների համադրությունն այս վայրը հատկապես արժեքավոր է դարձրել հնագույն համայնքները, գյուղատնտեսությունը, սննդի արտադրությունն ու ծիսական սովորույթներն ուսումնասիրող գիտնականների համար։
Այսօր Արենի-1-ը շարունակում է լինել և՛ գործող հնագիտական վայր, և՛ Վայոց ձորի կարևոր մշակութային տեսարժան վայրերից մեկը։ Այցելուները կարող են շրջել քարանձավի մի հատվածում և ծանոթանալ այն հայտնագործություններին, որոնք օգնել են բացահայտելու տարածաշրջանի հնագույն պատմությունը։ Քարանձավի համեմատաբար փոքր ներքին տարածքն ու տեսանելի պեղավայրերը հնարավորություն են տալիս հնագիտությանը ծանոթանալ հենց այն վայրում, որտեղ սկզբնապես հայտնաբերվել են բազմաթիվ գտածոներ։
Արենի-1 քարանձավի այցելությունը հաճախ համատեղվում է Արենի գյուղի, տեղական գինեգործարանների և Նորավանքի վանական համալիրի այցելությունների հետ՝ այն դարձնելով Վայոց ձորով ճանապարհորդության կարևոր կանգառներից մեկը։ Հնագիտությամբ, հնագույն պատմությամբ, գինու մշակույթով և լուսանկարչությամբ հետաքրքրվող ճանապարհորդների համար քարանձավը հետաքրքիր կապ է ստեղծում Հայաստանի նախապատմական անցյալի և տարածաշրջանում մինչ օրս շարունակվող գինեգործական ավանդույթների միջև։