Հաղպատի վանքը վեր է խոյանում Դեբեդի հովտի վրա՝ մի միջավայրում, որտեղ միջնադարյան ճարտարապետությունն ու Լոռու կանաչ լեռները կարծես անբաժան են միմյանցից։ 10-րդ դարում հիմնադրված և հաջորդ դարերի ընթացքում զարգացած վանքը դարձել է միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն հոգևոր, կրթական և մտավոր կենտրոններից մեկը։ Նրա կառույցները ձևավորվել են Սուրբ Նշան եկեղեցու շուրջ՝ աստիճանաբար ստեղծելով փոխկապակցված համալիր՝ եկեղեցիներով, սրահներով, դամբարանային տարածքներով, գրչատնով, սեղանատնով, զանգակատնով, մատուռներով և խաչքարերով։
Հաղպատը շատ ավելին էր, քան պարզապես աղոթավայր։ Այստեղ աշխատել են գիտնականներ, աստվածաբաններ և գրիչներ, ընդօրինակվել ու պահպանվել են ձեռագրեր, իսկ Կյուրիկյանների ժամանակաշրջանի բարգավաճման տարիներին վանքը դարձել է կրթության կարևոր կենտրոն։ Նրա ճարտարապետությունն արտացոլում է զարգացման մի քանի դար՝ միաժամանակ պահպանելով արտասովոր տեսողական ներդաշնակություն․ հսկայական քարե պատերը հավասարակշռվում են նուրբ քանդակազարդ մանրամասներով, կամարակապ ներքին տարածքներով և խնամքով ձևավորված բացվածքներով, որոնց միջոցով լույսը ներթափանցում է խաղաղ ու լուռ տարածքներ։
Մոտակա Սանահինի հետ միասին Հաղպատը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես 10–13-րդ դարերի հայկական կրոնական ճարտարապետության բացառիկ օրինակ։ Սակայն նրա գրավչությունը չի սահմանափակվում միայն ճարտարապետական պատմությամբ։ Վանքի տարածքից բացվում են խոր հովիտների և անտառապատ լեռների տեսարաններ, իսկ փոփոխական եղանակը շարունակաբար վերափոխում է մթնոլորտը։ Մառախուղը երբեմն գրեթե ամբողջությամբ ծածկում է շրջակա բլուրները, երեկոյան լույսը տաք երանգներ է հաղորդում քարե ճակատներին, իսկ ձմեռային ձյունը ողջ համալիրին տալիս է հզոր պարզություն։ Թե՛ լուսանկարիչների, թե՛ ճանապարհորդների համար Հաղպատը մի վայր է, որտեղ պատմությունը զգացվում է ոչ միայն շինությունների ներսում, այլև վանքի և այն շրջապատող բնապատկերի փոխհարաբերության մեջ։